Aimée en Fleur zaten in 2024 in het laatste jaar van hun opleiding, hbo-v, de technische richting. Fleur: 'Er waren al langer seal-apparaten in beeld voor VieCuri. Toen we op locatiebezoek bij een ander ziekenhuis waren, zagen we de meerwaarde daarvan. Zij sealden hun weefsels op de OK en pas bij Pathologie werd er formaline aan toegevoegd. Dat wilden wij ook! In overleg met de leverancier van de seal-apparatuur onderzochten we toen de mogelijkheden om niet alleen op de OK, maar ook op Pathologie de werkwijze te verbeteren. Dat maakt het project bij ziekenhuis VieCuri in Venlo bijzonder. Slechts vijf ziekenhuizen in Nederland doen dit op dezelfde manier.’
Werken met formaline Formaline, of formaldehyde, is een gevaarlijke stof. In de pathologie is het echter onmisbaar voor het bewaren en fixeren van weefsel. Maar op de OK is het iets waar je zo min mogelijk mee in aanraking wilt komen. 'Het is kankerverwekkend en irriteert ogen, huid en luchtwegen', zegt Fleur. 'Voor ons als operatieassistenten was het belangrijk dat we die blootstelling konden verminderen óf vermijden.' Voorheen kwamen de preparaten direct na uitname bij de patiënt in een container met formaline, die vervolgens naar Pathologie werd gebracht. Handschoenen, schort, mondneusmasker en spatbril boden enige bescherming, maar het bleef een risico. Aimée: 'Je wilt het eigenlijk helemaal vermijden.'
De innovatie: vacuümverpakking
Er blijkt dus een alternatief te zijn: het vacuüm verpakken van weefselmonsters. 'Op de OK worden de preparaten geseald in zogenaamde sealpacks, waardoor ze veilig en beschermd naar Pathologie kunnen. 'Hierdoor komt niemand op de OK meer in aanraking met de formaline', zegt Aimée.
Eenmaal aangekomen bij Pathologie begint het werk van de analisten. Het preparaat wordt geregistreerd in het systeem. Vervolgens wordt de vacuümzak voorzichtig geopend en wordt formaline toegevoegd om het weefsel te fixeren. Daardoor blijft de kwaliteit behouden. De zak wordt daarna weer geseald. De fixatie duurt ongeveer 24 uur. Hierna kunnen de analisten kleine plakjes uit het weefsel snijden voor onderzoek en analyse. Wanneer de plakjes zijn genomen, gaat het preparaat terug in dezelfde zak, wordt nieuwe formaline toegevoegd en de zak weer geseald. Het weefsel blijft op deze manier enkele maanden stabiel opgeslagen, voordat het uiteindelijk wordt vernietigd.
Goede kwaliteit borgen
Marco van Beers, manager Pathologie, geeft het verschil aan tussen het werken met formaline bij Pathologie en op de OK: 'Formaline is giftig, maar in tegenstelling tot de OK zijn de omstandigheden om ermee te werken bij Pathologie optimaal: goede afzuiging, speciale ruimtes en veel ervaring met de stof. In feite hoeft de OK er alleen maar te zorgen dat de preparaten veilig en in goede kwaliteit bij ons aankomen. Wij zorgen er op onze beurt voor dat weefsels op juiste wijze worden onderzocht en op duurzame wijze worden opgeslagen.'
Aandachtspunten
Een belangrijk aandachtspunt in de nieuwe werkwijze is dat de zak zo hoog mogelijk is geseald, dus niet direct op preparaat. Dit omdat de zak nog een paar keer wordt hergebruikt. Verder dient het transport naar Pathologie meerdere keren per dag te gebeuren, zodat de monsters snel verwerkt kunnen worden. Zijn er ook nadelen? 'Bij meerdere preparaten vacuümtrekken, is er meer tijd nodig. Maar dat heb je alsnog liever dan in aanraking komen met formaline. Dus onder de streep zeggen we: deze werkwijze is écht de moeite waard', zegt Willeke Caasenbrood, teamleider van de OK.
Kleine uitdagingen
Uitdagingen zijn er ook. Vooral Pathologie vond het spannend of het weefsel goed bewaard bleef. Daarom werd het project stapsgewijs uitgevoerd, eerst bij kleinere specialismen. Aimée: 'Toen er vertrouwen was dat alles goed ging, zijn we doorgegaan met de preparaten van chirurgie. En daarna is het ingevoerd voor alle specialismen. Nog nooit is gemeld dat een preparaat niet goed was. Dat vertrouwen is belangrijk om door te zetten.'
Samenwerking maakt het verschil
Willeke benadrukt dat draagvlak op de werkvloer cruciaal is. 'Daarom hebben we Aimée en Fleur in de lead gezet en hen laten doen wat nodig was. Ze konden hun aanbevelingen direct koppelen aan de praktijk. Met als resultaat deze nieuwe werkwijze.' De sleutel tot succes lag in de samenwerking. Fleur: 'De collega's van de OK en Pathologie zijn meer gaan samenwerken door dit project. Zo weet ik nu precies wat er met een preparaat gebeurt nadat het van ons is overgenomen. Dat helpt enorm om processen te verbeteren.'
Voordelen op een rij
Het nieuwe proces brengt duidelijke voordelen. OK-assistenten werken zonder de giftige stof formaline, er is minder afval omdat de sealzakken worden hergebruikt, het werken met zakken in plaats van containers scheelt opslagruimte en er is minder formaline nodig. Marco: 'Het seal apparaat bij Pathologie weegt het weefsel en bepaalt precies hoeveel formaline nodig is. Voorheen schatten collega's de hoeveelheid te gebruiken formaline zelf in, nu gebruiken we precies wat nodig is.' Durf te proberen Het verhaal laat zien dat OK-assistenten een actieve rol kunnen spelen in praktische verbeteringen. Door kritisch te kijken naar processen en samen te werken met andere afdelingen, kun je je werk veiliger en efficiënter maken. Aimée en Fleur zijn bescheiden over hun rol: 'We werden niet geremd door hoe het altijd al is gedaan. Daardoor durf je gewoon dingen te proberen.'
Sneeuwbaleffect naar poli's
In navolging van het succes bij de OK en Pathologie voerde VieCuri ook een nieuwe methode in voor de poli's om blootstelling aan formaline te voorkomen. Voorheen gebruikten medewerkers nog potjes waarbij men direct in contact stond met de gevaarlijke stof. Nu wordt het materiaal in een buffer gedaan. Daarna wordt het potje gesloten en wordt de formaline op een veilige manier ontsloten. De innovatie die begon op de OK, heeft dus een sneeuwbaleffect veroorzaakt, met als resultaat betere werkomstandigheden van medewerkers in het hele ziekenhuis én het verduurzamen van de zorg.