“15 jaar geleden zag ik dit nauwelijks”, vertelt Joop. “Nu komen er jonge, fanatieke sporters op mijn spreekuur met botproblemen die je op die leeftijd niet direct verwacht.” De oorzaak zit niet in het sporten zelf. “Fietsen is gezond”, benadrukt Joop. Maar in de absolute topsport komen verschillende factoren samen die ongunstig kunnen zijn voor het skelet. Wielrenners trainen vele uren, terwijl hun lichaamsgewicht vaak zo laag mogelijk wordt gehouden. Zeker bergop telt iedere kilo: hoe hoger het vermogen per kilogram lichaamsgewicht, hoe beter de prestatie.
Dat kan ten koste gaan van de hoeveelheid energie die voor het lichaam beschikbaar is. Joop: “Op een gegeven moment bereik je het maximale vermogen dat je kunt trappen. Wat kun je dan nog veranderen? Je lichaamsgewicht.” Tegelijkertijd belast fietsen de botten relatief weinig door de zwaartekracht. Bij vrouwelijke sporters kan een zeer lage energiebeschikbaarheid bovendien leiden tot het uitblijven van de menstruatie. Ook dat heeft gevolgen voor de botopbouw.
Jong skelet
Tot het 25e à 30e levensjaar bouwen mensen hun botmassa op. Daarna neemt de botmassa geleidelijk af. “Als je in die jonge jaren onvoldoende bot opbouwt, heb je op latere leeftijd minder reserve”, legt Joop uit. Dat kan op latere leeftijd de kans op botproblemen vergroten. Joop ziet ook ex-topsporters terug met spontane wervelbreuken als gevolg van botontkalking.
In het eerdere onderzoek werden jonge professionele wielrenners onderzocht. Bij een deel van hen bleek niet alleen de botdichtheid lager, maar was ook de structuur van het bot minder sterk. VieCuri kon dat heel precies bekijken met een geavanceerde 3D-botscanner. Die brengt de dunne botbalkjes en de botschors in beeld en maakt het mogelijk de botsterkte te berekenen.
Van wielrennen naar zwemmen en hardlopen
Het onderzoek krijgt een vervolg in de ELEMENTAL study. Daarin worden wielrenners, zwemmers en hardlopers onderzocht, zowel topsporters als zeer fanatieke amateurs. De sporten verschillen onder meer in de manier waarop de botten worden belast. Zo krijgen de botten bij zwemmen en wielrennen relatief weinig gewichtsdragende belasting, terwijl die bij hardlopen groot is. De onderzoekers willen ontdekken welke combinatie van factoren invloed heeft op de botgezondheid.
Waar ligt de grens?
Hoeveel sporten te veel is voor je botten, is niet zomaar te zeggen. Vooral lichaamsgewicht, voeding, kracht- en sprongoefeningen en bij vrouwen de menstruatiecyclus spelen een rol. De onderzoekers hopen eind dit jaar alle deelnemers te hebben onderzocht. De resultaten worden in 2027 verwacht.
“Bij topsporters kom je soms echt op het grensvlak van: is het nog gezond?”, zegt Joop. Die grens tussen topprestaties en gezondheid krijgt binnen de topsport gelukkig steeds meer aandacht.
Bijzondere botscanner in VieCuri
VieCuri beschikt als enige in de Benelux over een geavanceerde 3D-botscanner. Deze wordt gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek en patiëntenzorg. VieCuri heeft op de polikliniek Interne Geneeskunde een Topklinisch Expertisecentrum voor Metabole Botaandoeningen en behandelt patiënten met complexe botproblemen uit het hele land.
