Voeding en de oudere patiënt

Inleiding

Als u ouder wordt, kunnen uw eetlust en dorst veranderen. Daardoor eet en drinkt u soms minder dan uw lichaam nodig heeft. Hierdoor kunt u tekorten aan voedingsstoffen krijgen en verzwakken. Goede voeding helpt u om sterk en gezond te blijven, ook als u ouder wordt. U leest waarom goede voeding belangrijk is als u ouder wordt. Ook vindt u praktische tips om voldoende te eten en te drinken.

Waarom is eten en drinken zo belangrijk?

Goede voeding is belangrijk voor uw gezondheid. Als u te weinig eet en drinkt, kunt u ziek worden. Ook neemt het risico op gezondheidsproblemen toe. Dit geldt voor mensen van alle leeftijden. Met goede voeding blijft u zo veel mogelijk in een goede conditie. U heeft voldoende energie om lichamelijk en geestelijk actief te blijven. Door gevarieerd en voldoende te eten, verkleint u het risico op onder andere onbedoeld gewichtsverlies en botontkalking (osteoporose). Goede voeding helpt ook om uw spieren sterk te houden. Dat kan helpen om vallen en botbreuken te voorkomen.
Goede voeding ondersteunt uw gezondheid en helpt u om fit en energiek te blijven.

Voedingsproblemen bij ouderen

Bij het ouder worden kunnen eten en drinken soms lastiger worden.
Er zijn verschillende redenen waarom u minder eet of drinkt dan vroeger.
Hier leest u welke problemen u kunt tegenkomen.

Ouderen kunnen moeite hebben met eten door:

• Verminderde smaak.

• Problemen met kauwen en slikken.

• Het gebruik van medicijnen.

• Obstipatie (verstopping van ontlasting).

• Eenzaamheid en depressie.

• Vergeetachtigheid.

• Problemen met lopen.

Ouderen kunnen moeite hebben met drinken door:

• Een verminderd dorstgevoel.

• Slikproblemen.

• Angst voor (nachtelijke) incontinentie en veel plassen.

Gevolgen van niet goed eten en drinken

Hoe kunt u ondervoeding herkennen?

Als oudere mensen te weinig eten, kunnen ze ondervoed raken. Let op de volgende signalen van ondervoeding:

• Gewichtsverlies.
• Verlies van spierkracht.
• Bleke, droge en koude huid.
• Snel vermoeid zijn.

Hoe kunt u uitdroging herkennen?

Bij onvoldoende drinken kunnen ouderen uitdrogen. Let op deze tekenen van uitdroging:

• Een bleke, droge en koude huid.
• Droge tong, lippen en mond.
• Weinig plassen of donkere en sterk ruikende urine.
• Obstipatie (verstopping van ontlasting).
• Vermoeidheid.
• Verwardheid.

Als u een of meer van deze klachten bij uzelf herkent, neem dan contact op met uw arts of geriatrisch verpleegkundige.
Zij kunnen onderzoeken of u ondervoed of uitgedroogd bent. Als dat nodig is, verwijzen zij u door naar een diëtist.

Wat zijn de gevolgen van ondervoeding en uitdroging?

Ondervoeding en uitdroging kunnen leiden tot:

• Meer kans op doorligwonden.
• Langzame genezing van wonden. 
• Meer kans op infecties.
• Botontkalking.

Het is dus belangrijk om ondervoeding en uitdroging te herkennen en te voorkomen om uw gezondheid te beschermen.

Optimale voeding: wat heeft u nodig?

Voor een goede voeding en voldoende vochtinname is het belangrijk om dagelijks de volgende hoeveelheden te gebruiken:

Goede voeding en voldoende vocht houden uw gewicht stabiel en zorgen ervoor dat u fit blijft.

Wat kunt u zelf doen?

Om te zorgen dat u genoeg eet en drinkt, volgen hier enkele praktische tips:

Tips om voldoende te eten

• Eet regelmatig: Probeer elke 2 uur iets te eten, zodat u minimaal 6 keer per dag eet.

• Kies calorierijke tussendoortjes: Denk aan een handje noten, een plakje kaas of een toastje met vis.

• Neem regelmatig melkproducten als tussendoortje.

• Gebruik volle melkproducten en volvette kaas.

• Beleg uw brood rijkelijk: Gebruik veel kaas en/of vleeswaren.

• Gebruik dieetmargarine, olie of vloeibaar bak- en braadvet.

• Kies geen magere, halfvolle of light producten, tenzij u dit met uw diëtist heeft afgesproken. 

Tips om voldoende te drinken

• Verdeel uw vochtinname: Drink de 12 glazen of kopjes over de dag.

• Varieer in smaken en temperaturen.

• Zoet: Kies limonade (siroop), vruchtensap, frisdrank of gezoete melkdranken zoals vruchtenyoghurt. Let op: als u suikerziekte heeft, kies dan suikervrije (zero/light) varianten.

• Hartig: Drink bouillon, soep, tomatensap of groentesap. Let op: als u een zoutbeperkt dieet volgt, overleg dan met uw diëtist of deze dranken geschikt zijn.

• Warm: Alle soorten thee en koffie, warme (chocolade)melk.

• Koud: Melk, karnemelk, yoghurt(drankjes), (mineraal)water, ijsthee, alle soorten ijs, milkshake.

Het belang van beweging

Bewegen is belangrijk voor uw gezondheid. Het helpt uw lichaam om voedingsstoffen, zoals energie en eiwitten, goed te gebruiken. Zo helpt bewegen om uw spieren sterk te houden en uw conditie op peil te houden.
Probeer elke dag voldoende te bewegen. Ook dagelijkse activiteiten tellen mee, zoals uzelf verzorgen, naar het toilet gaan, huishoudelijke taken doen en lopen met een rollator. Al deze activiteiten helpen u om actief te blijven.
Heeft u hulp nodig bij het bewegen? Een fysiotherapeut kan u begeleiden en adviseren. Samen kijkt u welke bewegingen passen bij uw mogelijkheden en situatie.

Gewichtsverlies

Gewichtsverlies kan uw gezondheid en herstel nadelig beïnvloeden. Daarom is het belangrijk om uw gewicht regelmatig te controleren. Zo merkt u veranderingen op tijd op en kunt u samen met uw zorgverlener bekijken wat u nodig heeft.

• Weeg uzelf één keer per week: Kies een vaste dag en tijd.
• Noteer uw gewicht. Zo kunt u veranderingen goed volgen.
• Bespreek gewichtsverlies met uw arts of geriatrisch verpleegkundige. Zij kunnen u adviseren over de juiste vervolgstappen.

Tips bij gewichtsverlies

• Beleg uw brood royaal met vlees, kaas, ei, of pindakaas.
• Drink melkproducten bij de maaltijd of neem tussendoor een melkproduct. Denk aan melk, chocolademelk of yoghurtdrank in plaats van thee of koffie.
• Eet en drink vaker tussendoor, naast de drie hoofdmaaltijden. 
• Concentreer uw voeding, zonder dat de hoeveelheid groter wordt: 

• Volle melkproducten gebruiken: Kies voor volle melk en melkproducten, volvette kaas of roomkwark.
• Voeg ongeklopte slagroom toe: Doe dit in koffie, melkproducten, soep, saus en aardappelpuree.
• Gebruik extra boter of margarine: Doe dit bij warme maaltijden, groente, puree en stamppot.
• Besmeer brood dik met roomboter of dieetmargarine.
• Voeg extra suiker of honing toe: Doe dit in thee, koffie, melk, pap, pudding, milkshake, fruit uit blik en vruchtenmoes.
• Gebruik druivensuiker of Fantomalt: Deze leveren evenveel energie als suiker, maar smaken minder zoet. Verkrijgbaar bij de supermarkt, drogist en apotheek.

Voorbeelden van tussendoortjes

• Beschuit of cracker met dieetmargarine of roomboter en beleg.
• Een snee krentenbrood met dieetmargarine of roomboter en een plakje kaas.
• Een broodje met dieetmargarine of roomboter en salade, zoals zalmsalade, kipsalade, eiersalade, of een stukje ‘koud’ vlees van de warme maaltijd.
• Een plak ontbijtkoek met dieetmargarine of roomboter.
• Een plak cake of een stukje vlaai.
• Sultana, Liga Milkbreak of Evergreen.
• Blokjes kaas of worst, vleeswaren uit het vuistje.
• Een schaaltje volle vla of kant-en-klare yoghurt- en kwarktoetjes.
• Een milkshake gemaakt van melk, yoghurt of kwark gemixt met ijs, vruchtenmoes of vruchtensap en gezoet met (druiven)suiker, honing, jam of limonadesiroop en een scheutje room of crème fraîche.
• Room- of soft-ijsje.
• Een koekje, stukje chocola of iets te snoepen.

Tips bij slechte eetlust

• Eet vaker kleine porties: Grote hoeveelheden kunnen tegenstaan.
• Maak maaltijden aantrekkelijk: Zorg dat het eten er goed uitziet en lekker ruikt. 
• Heeft u last van een droge mond? Zuig dan op een snoepje of neem kauwgum. Dit stimuleert de speekselvorming.
• Varieer voldoende: Wissel koude gerechten af met warme en zoete met hartige gerechten.

Vermoeidheid

Vermoeidheid kan ervoor zorgen dat u minder zin of energie heeft om te eten. Dit kan komen door een ziekte of behandeling.
Als u te weinig eet, kunt u zich nog vermoeider en zwakker voelen.
Probeer daarom voldoende te blijven eten, ook als u weinig energie heeft. Lukt dit niet goed? Bespreek dit dan met uw arts of geriatrisch verpleegkundige.

Tips bij vermoeidheid

• Rust voor de maaltijd: Zorg dat u niet te moe bent voordat u gaat eten. Rust ongeveer 30 minuten voor de maaltijd.

• Eet op uw beste moment: Gebruik de grootste maaltijd op het dagdeel waarop u zich het beste voelt.

• Bereid eten van tevoren: Maak het eten ruim van tevoren klaar of vraag iemand om u te helpen koken.

• Maak het ontbijt eventueel de avond van tevoren al klaar.

• Kies makkelijk te bereiden eten: Gebruik voorgesneden groenten, vlees met een korte bereidingstijd, diepvriesmaaltijden voor de magnetron, eenpansgerechten en kant-en-klare nagerechten.

• Maak gebruik van een maaltijdservice of bedrijven die diepvriesmaaltijden thuisbezorgen.

• Eet makkelijk te kauwen voedsel: Kies voor zacht vlees zoals gehakt en tartaar, vis, zacht gekookte groenten, stamppot, maaltijdsoep, pap en pudding.

• Eet langzaam en rustig: Slik een hap in één keer door en adem diep in voordat u de volgende hap neemt.

Samen eten

Eten is een sociaal gebeuren. "Zien eten, doet eten." Probeer daarom samen te eten, bijvoorbeeld met uw partner, familie of buren. Informeer ook naar mogelijkheden om in de buurt gezamenlijk warm te eten, bijvoorbeeld in een nabijgelegen verzorgingshuis.

Advies en begeleiding nodig?

Heeft u na het lezen van deze informatie nog vragen of wilt u een persoonlijk voedingsadvies? Het is dan verstandig om een diëtist te raadplegen. Uw arts kan u doorverwijzen.

Zonder te koken toch een warme maaltijd

Wilt u een warme maaltijd zonder te koken? Er zijn verschillende mogelijkheden: 

Maaltijdservice Noord-Limburg

U kunt gebruik maken van de maaltijdservice Noord-Limburg. Voor meer informatie, bel de klantenservice op (0478) 51 73 73.

Supermarkt

Koop diepvries- of koelverse kant-en-klaarmaaltijden bij de supermarkt. Deze zijn makkelijk te bereiden in de magnetron.

Slager

Bij de slager kunt u verse kant-en-klare vlees- of kipgerechten kopen. Combineer deze met een boterham, magnetronrijst (supermarkt), aardappelpuree (uit een zakje) en rauwkost zoals komkommer of tomaat.

Omgeving

Vraag iemand uit uw omgeving om voor u te koken. Informeer ook bij een nabijgelegen verzorgingshuis naar de mogelijkheden.

Slikproblemen

Heeft u moeite met slikken, verslikt u zich vaak of heeft u het gevoel dat eten niet goed zakt? Bespreek dit dan met uw arts of geriatrisch verpleegkundige.
Slikproblemen kunnen verschillende oorzaken hebben. Het is belangrijk om deze te onderzoeken. Zo kunnen we samen kijken welke hulp of maatregelen voor u nodig zijn.

Aanvullende dieetproducten

Als u niet genoeg kunt eten, kunnen speciale dieetproducten uw voeding aanvullen. Soms kunnen deze producten een deel van uw gewone voeding vervangen. Er zijn verschillende soorten dieetproducten, zoals drinkvoeding, toetjes en poeders.

Drinkvoeding is verkrijgbaar op basis van melk, yoghurt of vruchtensap. Het bevat veel energie en eiwitten. Ook zijn er vitamines en mineralen aan toegevoegd.
Er zijn ook producten die uw gewone voeding aanvullen, zoals eiwitrijke drankjes, toetjes en poeders. Sommige poeders bevatten extra eiwitten. Andere poeders, zoals druivensuiker en Fantomalt, leveren extra energie. U kunt deze poeders door dranken of gerechten mengen. Ze zijn verkrijgbaar in verschillende smaken.

Overleg altijd met uw diëtist voordat u dieetproducten gaat gebruiken. De diëtist beoordeelt of u deze producten nodig heeft. Ook adviseert de diëtist u over het soort product en de hoeveelheid die bij u past.
U kunt dieetproducten krijgen via de apotheek, een thuiszorgwinkel of gespecialiseerde leveranciers.

Vragen

Heeft u na het lezen van deze informatie nog vragen? Stel uw vragen tijdens het eerstvolgende bezoek of bel naar: